Uit de doeken: lokale verkiezingen

Stemmen, gemeente­ raadsverkiezingen, het college van burgemeester en schepenen. Je kent het wel. Maar weet je ook hoe het precies in elkaar zit? We leggen het je graag uit.

WAT ZIJN GEMEENTERAADSVERKIEZINGEN?

Om de zes jaar vinden er op de tweede zondag van oktober gemeenteraadsverkiezingen plaats. Voor alle Belgen vanaf 18 jaar geldt een opkomstplicht (geen stemplicht). Ook onderdanen van andere landen die hier wonen kunnen ervoor kiezen om te gaan stemmen. Zij hebben stemrecht.

Politici die zich kandidaat stellen voor de gemeenteraadsverkiezingen zullen in de aanloop naar de verkiezingen campagne voeren. Ze willen kiezers overtuigen van hun standpunten of hun visie op de stad of gemeente. Zo zal je in de maanden voor de verkiezingen krantjes en bladen in de bus krijgen en borden met affiches van zowat elke partij in het straatbeeld zien verschijnen. In dat drukwerk zal je naast inhoudelijke standpunten ook te zien krijgen wie op de lijst van de partij staat.

Een lijst telt maximaal evenveel kandidaten als er zetels zijn in de gemeenteraad. Elke kandidaat moet in de gemeente wonen waar zij of hij opkomt of kandidaat-gemeenteraadslid is. Daarnaast mogen de eerste (de lijsttrekker) en de tweede kandidaat niet van hetzelfde geslacht zijn. Voor de volledige lijst geldt dat het aantal kandidaten van het ene geslacht slechts één hoger mag zijn dan het aantal kandidaten van het andere geslacht.

Enkele weken voor de verkiezingsdag krijg je een oproepingsbrief waarop vermeld staat in welk stembureau je je stem moet uitbrengen.

Hoe moet je geldig stemmen?

  • Naast de naam van elke kandidaat staat een bolletje dat je kan inkleuren. Je kan de bolletjes van één of meerdere kandidaten inkleuren, zo breng je een naamstem of voorkeurstem uit. Opgelet, je mag maar op één lijst stemmen!
  • Bovenaan de lijst staat ook een bolletje dat je kan inkleuren. Zo geef je een lijststem of kopstem en geef je aan het eens te zijn met de volledige volgorde van de lijst van die ene partij.
  • Naast deze lijststem mag je op dezelfde lijst, niet op een andere, nog één of meerdere naamstemmen geven.

Je stem is ongeldig wanneer je op verschillende lijsten hebt gestemd. Als er op papier gestemd wordt, mag je niets schrijven of tekenen op het stembiljet. Je mag het ook niet beschadigen of er iets tussen steken. Geen enkel bolletje aanduiden, levert een blanco stem op. Deze worden samengeteld met de ongeldige.

ZELF INVLOED UITOEFENEN?!

Slechts om de zes jaar zijn er gemeenteraadsverkiezingen. Grijp dat moment dan ook om aan het werk te gaan en van je te laten horen enerzijds en je goed te informeren om een duidelijke keuze te maken op wie jij echt wil stemmen anderzijds.

Wil je invloed hebben op wat er beslist wordt in je stad of gemeente? Dat kan op verschillende manieren.

  • Indien je 18 jaar bent, kan je jezelf kandidaat stellen. Lid worden van een politieke partij is niet noodzakelijk, hoewel sommige partijen of lijsten dit wel zullen verplichten.
  • Indien je 18 jaar bent, heeft je stem op zich natuurlijk ook een belangrijke impact. Ga er niet van uit dat jouw ene stem geen verschil zal maken, want vaak is dat wel zo. Enkele stemmen of zelfs maar één stem is genoeg om een zetel in de gemeenteraad in handen van de ene of de andere partij te laten vallen.
  • In elke Vlaamse stad of gemeente is een jeugdraad actief. Heel wat jeugdraden zetten in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen acties op. Sommige gaan kinderen, jongeren en jeugdverenigingen bevragen over wat ze wensen voor hun eigen stad of gemeente.
  • Vaak organiseren jeugdraden ook andere acties. Zo zullen er overal debatten plaatsvinden over hoe het beleid voor kinderen en jongeren er moet uitzien. Gebruik dat om de kandidaat-gemeenteraadsleden aan de tand te voelen over hun plannen of visie op de gemeente.
  • Daarnaast kunnen er acties worden opgezet om de programma’s van de politieke partijen of zelfs het stemgedrag van hun medeburgers te beïnvloeden. Als er bijvoorbeeld al jaren beloofd wordt dat er een jeugdhuis komt en dat is nog niet gerealiseerd, dan is dat een goede reden om daarrond een actie op te zetten en het ongenoegen daarover te laten blijken.

Hoe werkt de gemeenteraad?

Op basis van de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen worden de zetels in de gemeenteraad verdeeld. De gemeenteraad kan je vergelijken met een parlement, maar dan van je stad of gemeente. De gemeenteraad is dus de wetgevende macht: het college van burgemeester en schepenen doet beleidsvoorstellen die de gemeenteraad moet goedkeuren. Niet alles wat er in een gemeente gebeurt, moet echter door de gemeenteraad worden beslist. Heel wat zaken worden enkel door het college van burgemeester en schepenen behandeld.

data/upload/assets/UITDEDOEKEN_Gemeenteraadsverkiezingen_gemeenteraad.jpg

Op de eerste vergadering na de gemeenteraadsverkiezingen – de installatievergadering – leggen alle nieuw verkozen gemeenteraadsleden de eed af en wordt er een voorzitter gekozen. Dit kan de burgemeester zijn, maar dat hoeft niet. De verkozenen van één lijst of partij vormen samen een fractie.

Wat doet de gemeenteraad?

Meestal komt de gemeenteraad één keer per maand op een vaste dag samen. De gemeenteraad bepaalt welk beleid de gemeente voert. Zo zijn er meer specifiek een aantal bevoegdheden die de gemeenteraad moet uitvoeren. Denk aan het oprichten van adviesorganen (zoals de jeugdraad), het opmaken van een subsidiereglement voor jeugdhuizen of het uitvaardigen van politieverordeningen (bijvoorbeeld over wildplakken van affiches).

Omdat de gemeenteraad met veel uiteenlopende zaken bezig moet zijn, worden er vaak commissies opgericht. In commissies zitten verschillende gemeenteraadsleden, maar niet allemaal tegelijk. Er zijn verschillende commissies over allerhande thema’s (zoals vrije tijd, milieu, financiën …). Dankzij de voorbereidingen in de commissie kan de gemeenteraad sneller beslissen.

In principe zijn de vergaderingen van de gemeenteraad en de commissies steeds openbaar. Behalve wanneer het bijvoorbeeld over personeel gaat.

Beslissingen worden genomen met een volstrekte meerderheid. Dat wil zeggen dat een voorstel is aangenomen wanneer meer dan de helft van de gemeenteraadsleden voor stemmen.

Hoe werkt het college van burgemeester en schepenen?

Het college van burgemeester en schepenen (CBS) bestuurt de stad of gemeente. De gemeenteraad is het parlement van je stad, het college van burgemeester en schepenen de regering. Het CBS bereidt beslissingen voor, die dan definitief door de gemeenteraad worden goedgekeurd. Het college is de uitvoerende macht.

Het college van burgemeester en schepenen bestaat minstens uit drie of vier personen: de burgemeester, twee schepenen en de voorzitter van het OCMW. Het aantal schepenen varieert naargelang het aantal inwoners van de gemeente. In het college moet minstens één lid van het andere geslacht zijn.

Alle leden van het college van burgemeester en schepenen worden door en uit de gemeenteraad gekozen, behalve de voorzitter van het OCMW. Deze is vaak wel rechtstreeks verkozen als gemeenteraadslid, maar geeft zijn of haar zitje door aan een collega na de aanduiding als OCMW-voorzitter.

Wat doet het college van burgemeester en schepenen?

Binnen het college is er een taakverdeling. Zo zijn de burgemeester en schepenen elk bevoegd voor één of meerdere beleidsdomeinen. Veel voorkomende bevoegdheden zijn: Jeugd, Financiën, Openbare Werken of Ruimtelijke Ordening. Welke en hoeveel bevoegdheden er zijn, hangt af van gemeente tot gemeente.

De burgemeester of de schepenen hebben echter niet meer macht binnen hun eigen bevoegdheden. Het college van burgemeester en schepenen neemt alle beslissingen collegiaal, als team.

Naast het voorbereiden van beslissingen die de gemeenteraad moet goedkeuren, is het college ook bevoegd voor het aanstellen en ontslaan van personeel, het financieel beheer, het beheer van gemeentelijke gebouwen, het onderhoud van straten en pleinen en het afleveren van bouwvergunningen.

Hoe werkt de beleids- en beheerscyclus?

Het college van burgemeester en schepenen en de gemeenteraad nemen niet in het wilde weg beslissingen. Alles wat moet gebeuren en waarover ze beslissen, wordt zorgvuldig gepland; ze nemen daar zelfs een jaar de tijd voor. De regels voor de beleids- en beheerscyclus (BBC) zijn vervat in het decreet Lokaal Bestuur. De BBC is het plannings-, registratie- en evaluatiesysteem van de Vlaamse lokale besturen. Hierbij worden de besturen gestimuleerd om geïntegreerd te plannen en te werken.

data/upload/assets/Artikel_gemeenteraadsverkiezingen.png

Beleidscyclus

De beleidscyclus begint met het opstellen van een meerjarenplan. Dat meerjarenplan start vanaf het tweede jaar van de legislatuur en loopt over de volgende vijf jaar. In het meerjarenplan worden de algemene beleidslijnen uitgezet. Het bestuur moet voor zichzelf een aantal doelstellingen bepalen die het gedurende de beleidsperiode wil bereiken. Maar het meerjarenplan biedt ook een financieel plaatje: voor elk beleidsdomein moet een overzicht gemaakt worden van wat de uitgaven en ontvangsten gaan zijn.

Het is vooral bij de opmaak van de meerjarenplan dat het belangrijk is voor jongeren en jeugdhuizen om hun stem te laten horen.

(In veel steden en gemeenten denkt men samen met de gemeentelijke adviesra­ den, de lokale verenigingen, vrijwilligers en inwoners na over het beleid van de toekomst. In Denderleeuw werd bijvoor­ beeld eind april een ‘beleidscafé’ ge­ organiseerd om ook de administratie en inwoners hun zegje te kunnen laten doen over het meerjarenplan. Vraag zeker eens na of er ook bij jou in de gemeente in­ spraakmomenten worden georganiseerd. En ga daar met veel jong volk naartoe om je stempel op het beleidsplan te drukken.)

Het budget is de concrete invulling van dat meerjarenplan voor een bepaald jaar en wordt dus jaarlijks opgesteld. In het budget worden die doelstellingen opgenomen die het bestuur dat jaar wil bereiken, met de verwachte uitgaven en ontvangsten per doelstelling.

De boekhouding is een volgende stap in de beleidscyclus. In de boekhouding wordt gedurende heel het jaar bijgehouden welke uitgaven en ontvangsten daadwerkelijk gebeuren. Onder meer op basis van deze informatie wordt dan de jaarrekening gemaakt.

De jaarrekening is de laatste stap in de beleidscyclus. De jaarrekening biedt onder andere een overzicht van de financiële toestand van het bestuur en van de uitgaven en ontvangsten per beleidsdomein. Aan de hand van dit document wordt ook duidelijk in welke mate het bestuur de doelstellingen heeft bereikt die het vooropgesteld had bij aanvang van het jaar, en of de geplande acties zijn uitgevoerd.

Beheerscyclus

In de beheerscyclus worden de doelstellingen uit de beleidscyclus verder vertaald in concrete plannen. Er worden verantwoordelijken aangeduid. Zij krijgen een aantal taken toegewezen die ze moeten volbrengen. Hierbij kunnen ze een beroep doen op een bepaald budget.

Deze taken en kredieten vinden we terug in het beheersbudget. Daarnaast is het ook belangrijk dat er gecontroleerd wordt in welke mate deze verantwoordelijken hun taken volbrengen en hoe ze hun budget besteden. Dat gebeurt achteraf met de beheersrekening.

>>> Lees hier meer over de gemeenteraadsverkiezingen.

Tekst: Nick Beerens